Biochar และจุลินทรีย์ ช่วยอะไรได้บ้างเมื่อปลูกกัญชา: สรุปจากงานวิจัย

ถ้ารากพูดได้ มันอาจขอแค่สองอย่าง คือดินที่โปร่งพอให้หายใจและอุ้มน้ำได้ กับเพื่อนบ้านที่ช่วยหาอาหาร ตัวช่วยที่คนปลูกต้นไม้พูดถึงบ่อยที่สุดสำหรับสองเรื่องนี้คือ biochar ถ่านรูพรุนที่อยู่ในดินได้นานหลายสิบปี กับจุลินทรีย์ตัวจิ๋วที่อาศัยอยู่รอบราก

แต่พอเปิดงานวิจัยที่ทดลองกับพืชชนิดนี้จริง ๆ คำตอบกลับน่าสนใจกว่าที่คิด บางตัวช่วยเรื่องที่วัดได้ชัด บางตัวให้ผล "เท่ากับ" วัสดุที่ใช้กันอยู่แล้ว และบางตัวให้ผลต่างกันโดยสิ้นเชิงแค่เพราะเติม "คนละช่วงเวลา"

บทความนี้สรุปทีละหัวข้อว่า biochar ราไมคอร์ไรซา และแบคทีเรียรอบราก ช่วยอะไรได้บ้างตามที่งานวิจัยวัดไว้ ตรงไหนยังไม่พบประโยชน์ และตรงไหนเป็นการขอเดาของผมเองครับ

1. Biochar ในวัสดุปลูก: โครงสร้าง น้ำ และ pH

Biochar คืออะไร

เอกสารคำถามที่พบบ่อยเรื่อง biochar ที่เผยแพร่ผ่าน Colorado State University Extension อธิบายว่า biochar คือวัสดุแข็งที่มีคาร์บอนสูง วิธีผลิตหลักคือไพโรไลซิส (pyrolysis) หรือการให้ความร้อนกับวัสดุอินทรีย์ที่อุณหภูมิราว 300°C ไปจนถึงมากกว่า 750°C โดยไม่มีออกซิเจน คาร์บอนส่วนใหญ่ใน biochar ค่อนข้างเสถียร จุลินทรีย์ย่อยได้ยาก และมีการประเมินว่าอยู่ในดินได้ตั้งแต่หลายสิบปีจนถึงหลายพันปี ขึ้นกับชนิดของ biochar และวิธีผลิต เอกสารเดียวกันระบุว่า biochar ไม่ใช่ยาวิเศษ แต่เป็นเครื่องมืออีกชิ้นที่ควรใช้ร่วมกับการจัดการดินแบบอื่น

แหล่งที่มา: Baschieri et al. (2023) – Frequently Asked Questions About Biochar Applied to Soil (CSU Extension, PDF)

โครงสร้างดินและการอุ้มน้ำ

CSU อธิบายว่า biochar เปลี่ยนการกระจายขนาดช่องว่างในดิน ซึ่งส่งผลต่อการอุ้มน้ำและการถ่ายเทอากาศ โดยทั่วไป biochar อนุภาคเล็กที่ใส่ในดินเนื้อหยาบจะช่วยเพิ่มการอุ้มน้ำ ส่วน biochar อนุภาคใหญ่ที่ใส่ในดินเนื้อละเอียดจะช่วยให้น้ำซึมผ่านได้เร็วขึ้น ขนาดของ biochar จึงควรเลือกให้เข้ากับดินและเป้าหมาย

แหล่งที่มา: Baschieri et al. (2023) – Frequently Asked Questions About Biochar Applied to Soil (CSU Extension, PDF)

ในงานของ University of Arizona หญ้าเบอร์มิวดาที่ปลูกในดินผสม biochar 2% โดยน้ำหนัก ฟื้นตัวได้ราว 40–60% หลังขาดน้ำหนึ่งเดือน และที่ 4% ฟื้นตัวได้เกือบ 100% ขณะที่กระถางที่ไม่มี biochar ไม่ฟื้นเลย ผู้เขียนอธิบายว่าเป็นเพราะ biochar เพิ่มความสามารถในการอุ้มน้ำของดิน ในการศึกษาเดียวกัน การใส่ biochar ได้ถึง 4% โดยน้ำหนักในดินร่วนปนทราย ทำให้ผลผลิตผักกาดคอสเพิ่มขึ้นราวสองเท่า

แหล่งที่มา: Artiola & Wardell (2017) – Guide to Making and Using Biochar for Gardens in Southern Arizona (UA Extension, PDF)

ผลเหล่านี้มาจากหญ้าและผักในดินทะเลทรายที่ขาดอินทรียวัตถุ ไม่ใช่การทดลองกับกัญชาโดยตรง ส่วนในวัสดุปลูกภาชนะ เอกสารของ University of Georgia ระบุว่าการเติม biochar ส่งผลต่อช่องอากาศ ความจุน้ำ และความพรุนรวม แบบไม่แน่นอน ขึ้นกับชนิด biochar

แหล่งที่มา: Yu & Gu – Biochar Basics 4: Biochar Properties and Making the Right Biochar Mix (UGA Extension, PDF)

pH และค่า EC

CSU ระบุว่า pH ของ biochar กว้างมาก ประมาณ 5.52–11.10 ขึ้นกับวัตถุดิบและสภาพการเผา biochar ที่ pH สูงใช้แทนปูนเพื่อปรับดินกรดได้ ส่วน UGA อธิบายว่าโดยทั่วไปยิ่งเผาที่อุณหภูมิต่ำ pH ก็ยิ่งต่ำ biochar ที่เป็นด่างสูงอาจทำให้ธาตุอาหารบางตัวอยู่ในรูปที่พืชใช้ได้น้อยลง และมีงานที่พบว่าการเติม biochar ในวัสดุปลูกพีททำให้ค่า EC (ความเค็มของสารละลาย) สูงขึ้น

แหล่งที่มา: Baschieri et al. (2023) – Frequently Asked Questions About Biochar Applied to Soil (CSU Extension, PDF) · Yu & Gu – UGA Extension (PDF)

ใช้แทนเพอร์ไลต์ได้ โดยต้นโตเท่าเดิม

งานใน HortScience ปี 2023 ปลูกกิ่งชำ Cannabis sativa สายพันธุ์ 'BaOx' (เฮมพ์ CBD สูง) ในโรงเรือน ด้วยวัสดุปลูก 12 สูตร คือพีทมอสผสมวัสดุโปร่งในอัตรา 85:15 หรือ 70:30 โดยปริมาตร วัสดุโปร่งมี 3 แบบ คือ เพอร์ไลต์หยาบ biochar จากไม้ขนาดกลาง (<6 มม.) และขนาดหยาบ (>6 มม.) แบ่งอีกว่าใส่หรือไม่ใส่แคลเซียมซิลิเกต ปลูก 12 สัปดาห์ (ทำใบ 4 สัปดาห์ ทำดอก 8 สัปดาห์) และให้ปุ๋ยละลายน้ำทุกครั้งที่รดน้ำ biochar ที่ใช้มี pH ราว 9.0 ทีมวิจัยจึงปรับด้วยปูนโดโลไมต์ในปริมาณต่างกันเพื่อให้ได้ pH เป้าหมายราว 6.0

แหล่งที่มา: Veazie et al. (2023), HortScience 58(10) – Peat–Perlite vs Peat–Biochar Substrates, Cannabis sativa 'BaOx'

ผลที่พบคือ ที่สัปดาห์ที่ 6 และ 12 ความสูง ความกว้างทรงพุ่ม และมวลชีวภาพรวม ไม่ต่างกัน ระหว่างทุกสูตร ความเข้มข้นของแคนนาบินอยด์ก็ไม่ต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ (มีเพียงค่า THC รวมที่ต่างกัน 0.07% ระหว่าง biochar สองขนาด ซึ่งผู้วิจัยมองว่าน่าจะไม่มีความหมายทางชีววิทยา) และงานนี้ไม่พบว่าค่า EC สูงขึ้นเมื่อใส่ biochar ข้อสรุปคือ biochar ชนิดนี้ใช้แทนเพอร์ไลต์ได้ถึง 30% โดยปริมาตร โดยได้ผลเทียบเท่าส่วนผสมพีทกับเพอร์ไลต์

แหล่งที่มา: Veazie et al. (2023), HortScience 58(10)

สรุปให้ตรงที่สุด: ประโยชน์ที่งานนี้พบคือ biochar ทดแทนเพอร์ไลต์ได้โดยไม่เสียการเติบโต แต่ ไม่พบว่าการเติบโตเพิ่มขึ้น และนี่เป็นวัสดุปลูกไร้ดินที่ให้ปุ๋ยเคมี ไม่มีจุลินทรีย์เสริม

2. ราไมคอร์ไรซา (AMF): การเติบโต และแคนนาบินอยด์ภายใต้ภาวะขาดน้ำ

ราอาร์บัสคูลาร์ไมคอร์ไรซา (arbuscular mycorrhizal fungi, AMF) อยู่ร่วมกับรากพืชแบบพึ่งพาอาศัยกันในพืชบกมากกว่า 80% ของชนิดพืช เส้นใยของราจะยื่นออกไปไกลกว่าราก ช่วยให้พืชได้ธาตุอาหารที่เคลื่อนที่ในดินได้น้อย และอาจช่วยเรื่องการดูดน้ำในสภาพแห้ง ผู้วิจัยชี้ว่า AMF น่าจะมีประโยชน์ที่สุด ในสภาพที่ธาตุอาหารหรือน้ำมีจำกัด

แหล่งที่มา: Seemakram et al. (2022), Frontiers in Plant Science (PMC)

งานจากมหาวิทยาลัยขอนแก่น: มวลชีวภาพและแคนนาบินอยด์

งานนี้ทำที่สถาบันวิจัยกัญชา มหาวิทยาลัยขอนแก่น ทีมวิจัยปลูกกิ่งชำสายพันธุ์ KKU05 ในกระถางดินร่วนปนทรายที่ผ่านการฆ่าเชื้อและมีฟอสฟอรัสต่ำ เปรียบเทียบ 4 กลุ่ม กลุ่มละ 6 กระถาง (รวม 24 กระถาง) เป็นเวลา 60 วัน ได้แก่ ไม่ใส่อะไร ใส่ปุ๋ยเคมี NPK ใส่รา Rhizophagus prolifer PC2-2 และใส่รา R. aggregatus BM-3 g3

แหล่งที่มา: Seemakram et al. (2022), Frontiers in Plant Science (PMC)

ผลคือกลุ่ม BM-3 g3 มีมวลชีวภาพมากที่สุด และมีความเข้มข้นของ CBD และ THC ที่วัดได้สูงที่สุด (เช่น CBD 32.3 มก./ก. ตัวอย่างแห้ง เทียบกับ 24.6 มก./ก. ในกลุ่มที่ไม่ใส่อะไร) ส่วนกลุ่ม PC2-2 ได้ผลไม่ต่างจากกลุ่มใส่ปุ๋ยเคมี ราเข้าอาศัยในรากได้ 21% สำหรับ BM-3 g3 และ 13% สำหรับ PC2-2 ประโยชน์จึงขึ้นกับ ชนิดของรา ด้วย

แหล่งที่มา: Seemakram et al. (2022), Frontiers in Plant Science (PMC)

งานภายใต้ภาวะขาดน้ำ

งานใน Crop & Pasture Science ปี 2025 ปลูกในโรงเรือนแบบแฟกทอเรียล ใส่รา Glomus intraradices และให้น้ำ 4 ระดับ (30%, 50%, 70% และ 90% ของความจุความชื้นสนาม) บทคัดย่อรายงานว่า AMF ช่วยให้ต้นโตดีขึ้น รักษาน้ำในใบได้ดีขึ้น ลดตัวบ่งชี้ความเครียดออกซิเดชัน เพิ่มเอนไซม์ต้านอนุมูลอิสระ และเพิ่มปริมาณ THC ได้สูงสุด 11.7% และ CBD 11.2% เมื่อเทียบกับต้นที่ไม่ได้ใส่รา

แหล่งที่มา: Qadir et al. (2025), Crop & Pasture Science 76(12) – บทคัดย่อ (BioOne)

อีกข้อที่บทคัดย่อรายงาน: ยีน THCAS ทำงานมากขึ้น แต่ยีน CBDAS และ OLS ทำงานลดลง ทั้งที่ CBD ที่วัดได้เพิ่มขึ้น แปลว่าการทำงานของยีนกับปริมาณสารที่วัดได้ไม่ได้ขยับไปทางเดียวกันเสมอ ไม่แน่ใจ: บทความฉบับเต็มต้องเสียค่าเข้าถึง ผมอ่านได้แค่บทคัดย่อ จึงไม่ทราบว่า 11.7% เกิดที่ระดับน้ำไหน และเป็นการเพิ่มแบบเทียบสัดส่วนหรือเพิ่มเป็นจุดเปอร์เซ็นต์

แหล่งที่มา: Qadir et al. (2025), Crop & Pasture Science 76(12) – บทคัดย่อ (BioOne)

3. แบคทีเรีย PGPR: น้ำหนักดอก เทอร์ปีน และจังหวะเวลาที่เติม

PGPR ทำงานอย่างไร

งานทบทวนวรรณกรรมจาก McGill University สรุปว่าแบคทีเรียกลุ่ม Pseudomonas และ Bacillus พบบ่อยรอบรากพืช กลไกที่มีรายงาน ได้แก่ การสร้างฮอร์โมนพืช เช่น IAA การสร้างไซเดอโรฟอร์ (สารจับธาตุเหล็ก) และการละลายฟอสฟอรัส ส่วน Bacillus บางสายพันธุ์ปล่อยไซโทไคนินด้วย ตารางกลไกในงานนี้ไม่ได้ระบุการตรึงไนโตรเจนสำหรับสองกลุ่มนี้ และงานยังระบุว่าข้อมูลการใช้ PGPR กับพืชชนิดนี้ยังมีน้อยมาก

แหล่งที่มา: Lyu et al. (2019), Frontiers in Microbiology (PMC)

การทดลองในห้องปลูกของ McGill

งานใน Journal of Agricultural and Food Chemistry ปี 2023 เป็นการทดลองปลูกพืชในห้องควบคุมสภาพ (ไม่ใช่การทดลองทางคลินิก) ใช้กิ่งชำสายพันธุ์ CBD Kush ในกระถาง 15 ซม. เติมแบคทีเรีย 3 ชนิด (Bacillus sp., Mucilaginibacter sp. และ Pseudomonas sp.) ที่เลี้ยงในอาหารเลี้ยงเชื้อ King's B ราดที่โคนต้น ในวันแรก (ช่วงทำใบ) หรือวันที่ 36 (ช่วงเริ่มทำดอก) ทำซ้ำ 2 รอบ รวม 10 ต้นต่อกลุ่ม

แหล่งที่มา: Lyu et al. (2023), J. Agric. Food Chem. (PMC)

สิ่งที่งานนี้พบ:

• เติมช่วงทำใบ: Mucilaginibacter เพิ่มน้ำหนักดอกแห้ง 24% (ตามบทคัดย่อ) และเพิ่ม THC รวม 11.6% และ CBD รวม 11.1% เทียบกับกลุ่มควบคุม Bacillus และ Pseudomonas เพิ่ม THC รวม 4.8% และ 5.9%

• เติมช่วงทำดอก: ไม่มีผลต่อ THC และ CBD แต่ Mucilaginibacter และ Pseudomonas เพิ่มเทอร์ปีนรวมราว 23% และ 18% ตามลำดับ งานไม่ได้รายงานว่า Bacillus เพิ่มเทอร์ปีน

• กลุ่มที่ใส่แค่อาหารเลี้ยงเชื้อ King's B (ไม่มีแบคทีเรีย) ก็เพิ่มน้ำหนักดอกแห้งได้ 14.5% ผู้วิจัยอธิบายว่าอาหารเลี้ยงเชื้อมีธาตุอาหารอยู่ด้วย

แหล่งที่มา: Lyu et al. (2023), J. Agric. Food Chem. (PMC)

ข้อจำกัดที่ผู้วิจัยเขียนไว้เอง: การวิเคราะห์เทอร์ปีนทำเพียงครั้งเดียว เพื่อเปรียบเทียบเชิงคุณภาพระหว่างกลุ่ม ไม่ใช่การวัดเชิงปริมาณ เพราะเทอร์ปีนบางส่วนอาจระเหยไประหว่างเตรียมตัวอย่าง และ PGPR ที่ได้ผลในห้องแล็บมักเข้าอาศัยรากได้ไม่ดีเมื่อปลูกในแปลงจริง

แหล่งที่มา: Lyu et al. (2023), J. Agric. Food Chem. (PMC)

ไม่แน่ใจ: บทคัดย่อเขียนว่าน้ำหนักดอกแห้งของกลุ่ม Mucilaginibacter เพิ่ม 24% แต่ในส่วนผลการทดลองเขียน 27.9% ผมไม่ทราบว่าตัวเลขไหนเป็นค่าสุดท้าย จึงใช้ตัวเลขในบทคัดย่อ

4. ใช้ biochar ร่วมกับจุลินทรีย์

เอกสารของ CSU อธิบายว่า biochar แทบไม่มีไนโตรเจน (ราว 0.1%) จึงทำหน้าที่เป็นโครงหรือตัวพาธาตุอาหารและ ที่หลบภัยของจุลินทรีย์ และแนะนำให้ผสม biochar กับวัสดุที่มีธาตุอาหารสูงก่อนใช้ เพราะถ้าไม่ผสมก่อน มีความเสี่ยงที่ biochar จะดึงธาตุอาหารไว้ และเห็นประโยชน์น้อยกว่า

แหล่งที่มา: Baschieri et al. (2023) – Frequently Asked Questions About Biochar Applied to Soil (CSU Extension, PDF)

งานที่ทดสอบ biochar ร่วมกับแบคทีเรียในเฮมพ์โดยตรงที่ผมหาเจอมีชิ้นเดียว คืองานใน Plant Science ปี 2026 ที่ปลูกในโรงเรือนภายใต้ ความเค็ม (NaCl 100 มิลลิโมลาร์) ใช้ biochar เสริมฟอสฟอรัส 2% โดยน้ำหนัก ร่วมกับแบคทีเรียละลายฟอสฟอรัส Bacillus subtilis หรือ Pseudomonas putida บทคัดย่อรายงานว่าเมื่อเทียบกับกลุ่มที่เจอความเค็มอย่างเดียว กลุ่มที่ใช้ร่วมกันมีน้ำหนักต้นเพิ่ม 24–25% น้ำหนักรากเพิ่ม 28–38% CBD เพิ่ม 12–13% และ THC เพิ่ม 14–16% งานนี้ใช้ 3 ซ้ำ (ซ้ำละ 2 กระถาง) และผู้วิจัยระบุว่าผลยังจำกัดอยู่ในโรงเรือน ต้องทดสอบในแปลงจริงต่อ

แหล่งที่มา: Shekari et al. (2026), Plant Science – DOI 10.1016/j.plantsci.2026.113208

ไม่แน่ใจ: ผมอ่านได้เฉพาะบทคัดย่อของงานนี้ และยังไม่พบงานที่ทดสอบ biochar ร่วมกับราไมคอร์ไรซาในพืชชนิดนี้ หรือทดสอบการใช้ร่วมกันในสภาพดินปกติที่ไม่เค็ม ส่วนคำอธิบายที่เห็นทางออนไลน์ว่าจุลินทรีย์ทำให้ต้นเกิด "Eustress" จนสร้างไทรโคมเพิ่มมาก ผมไม่พบในงานวิจัยชิ้นใดที่ยกมาในบทความนี้

5. ลงมือใช้จริง: charging และสัดส่วนในกระถาง

เอกสารของ University of Arizona เรียกการเตรียม biochar ก่อนใช้ว่า "charging" คือผสม biochar กับคอมโพสต์หรือมูลสัตว์ แล้วพักไว้ในสภาพชื้น หลายสัปดาห์ ก่อนใส่ลงดินหรือวัสดุปลูก เพื่อให้ธาตุอาหารแลกเปลี่ยนกัน และให้จุลินทรีย์และไส้เดือนจากคอมโพสต์ปรับตัวกับ biochar ได้ ผู้เริ่มต้นส่วนใหญ่ใช้อัตราราวคอมโพสต์ 10 ส่วนต่อ biochar 1 ส่วน เอกสารยังพบว่า biochar ที่ทำจากพืชในพื้นที่ดินเค็มอาจมีเกลือติดมา การแช่น้ำซ้ำหลายรอบช่วยล้างเกลือและลด pH ได้

แหล่งที่มา: Artiola & Wardell (2017) – UA Extension (PDF)

สำหรับการปลูกในภาชนะ CSU ระบุว่าการใส่ biochar 5–25% โดยปริมาตรยังให้ต้นไม้เติบโตได้ดี และงาน HortScience ข้างต้นใช้ได้ถึง 30% โดยปริมาตรในวัสดุปลูกพีทโดยไม่เห็นผลเสีย

แหล่งที่มา: Baschieri et al. (2023) – Frequently Asked Questions About Biochar Applied to Soil (CSU Extension, PDF) · Veazie et al. (2023), HortScience

ถ้าจะใช้หัวเชื้อราไมคอร์ไรซาสำเร็จรูป มีข้อควรรู้จากงานประเมินหัวเชื้อเชิงพาณิชย์ 28 ผลิตภัณฑ์ใน 3 ทวีป: ในดินที่ไม่ได้ฆ่าเชื้อ การใส่หัวเชื้อไม่ได้ทำให้ราเข้าอาศัยรากมากขึ้น และเพิ่มมวลชีวภาพได้เพียง 1 ใน 25 กรณี ส่วนในดินฆ่าเชื้อ 84% ของหัวเชื้อไม่ทำให้ราเข้าอาศัยรากเลย ขณะที่เชื้อที่เลี้ยงในห้องแล็บเข้าอาศัยรากได้ดี

แหล่งที่มา: Salomon et al. (2022), Applied Soil Ecology – Global evaluation of commercial AMF inoculants (Flinders University)

ขอเดา: ขั้นตอน charging ฟังดูใกล้เคียงกับการบ่มดิน (cook) ของ Super soil มาก ถ้าจะลอง ผมจะผสม biochar ลงไปตั้งแต่ตอนผสม Super soil แล้วบ่มดิน (cook) ไปพร้อมกัน แทนการโรย biochar ดิบ ๆ ลงไปทีหลัง และอาจใส่ใน Base soil ด้วยถ้าอยากให้เนื้อดินโปร่งขึ้น แต่ยังไม่มีงานวิจัยที่ทดสอบ biochar ใน Super soil ที่บ่มดิน (cook) แล้วโดยตรงครับ

สรุปในตารางเดียว: แต่ละตัวช่วยอะไร

แหล่งที่มา: Veazie et al. 2023 · Seemakram et al. 2022 · Qadir et al. 2025 · Lyu et al. 2023 · Shekari et al. 2026

ข้อจำกัด และสิ่งที่ยังไม่รู้

ความเข้าใจที่มักคลาดเคลื่อน

"ใส่ biochar แล้วผลผลิตต้องเพิ่ม" งาน HortScience พบว่าการเติบโตเท่ากับกลุ่มเพอร์ไลต์ ส่วน CSU ระบุว่าถ้าใส่ biochar ในดินที่อุดมสมบูรณ์อยู่แล้ว ดินน่าจะไม่ตอบสนองอย่างเห็นได้ชัด แม้คาร์บอนอินทรีย์ในดินจะเพิ่มขึ้นก็ตาม

แหล่งที่มา: Veazie et al. (2023), HortScience · Baschieri et al. (2023) – Frequently Asked Questions About Biochar Applied to Soil (CSU Extension, PDF)

"biochar ทุกถุงเป็นด่าง" pH ของ biochar อยู่ได้ตั้งแต่ราว 5.5 ถึง 11 ขึ้นกับวัตถุดิบและอุณหภูมิที่เผา วิธีที่ชัวร์กว่าคือดูข้อมูลจากผู้ผลิตหรือวัดเอง

แหล่งที่มา: Baschieri et al. (2023) – Frequently Asked Questions About Biochar Applied to Soil (CSU Extension, PDF) · Yu & Gu – UGA Extension (PDF)

"ยีนทำงานมากขึ้น = สารเพิ่มขึ้น" ในงาน AMF ภายใต้ภาวะขาดน้ำ ยีน CBDAS ทำงานลดลง แต่ CBD ที่วัดได้กลับเพิ่ม

แหล่งที่มา: Qadir et al. (2025) – บทคัดย่อ (BioOne)

"จุลินทรีย์ใช้ได้ผลเหมือนกันทุกตัว ทุกเวลา" ในงานขอนแก่น ราสองชนิดให้ผลต่างกันชัดเจน และในงานของ McGill ผลขึ้นกับทั้งชนิดแบคทีเรียและช่วงเวลาที่เติม

แหล่งที่มา: Seemakram et al. (2022) (PMC) · Lyu et al. (2023) (PMC)

"หัวเชื้อสำเร็จรูปให้ผลแบบในงานวิจัย" งานประเมินหัวเชื้อเชิงพาณิชย์พบว่าส่วนใหญ่ไม่ทำให้ราเข้าอาศัยรากเพิ่มขึ้น ทั้งในดินปกติและดินฆ่าเชื้อ

แหล่งที่มา: Salomon et al. (2022), Applied Soil Ecology

สิ่งที่งานวิจัยยังตอบไม่ได้

• ทุกงานที่ยกมาเป็นการทดลองในกระถาง ในโรงเรือนหรือห้องควบคุมสภาพ จำนวนต้นไม่มาก และใช้สายพันธุ์เดียวต่องาน

• ยังไม่พบงานที่ทดสอบ biochar ร่วมกับราไมคอร์ไรซาในพืชชนิดนี้ และยังไม่พบงานในดินอินทรีย์สูตรเข้มข้นอย่าง Super soil

• ตัวเลขเปอร์เซ็นต์ทุกตัวเป็นการเทียบกับกลุ่มควบคุมในการทดลองนั้น ใช้ได้กับสายพันธุ์ วัสดุปลูก และสภาพแวดล้อมของการทดลองนั้นเท่านั้น

แหล่งที่มา: Veazie et al. 2023 · Seemakram et al. 2022 · Lyu et al. 2023 · Shekari et al. 2026

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q1: biochar ต่างจากถ่านหุงต้มทั่วไปอย่างไร?

เอกสารของ CSU ระบุว่าทางเคมีใกล้เคียงกัน แต่ต่างกันที่วัตถุดิบและจุดประสงค์ ถ่านมักทำจากไม้เพื่อเป็นเชื้อเพลิง ส่วน biochar ทำจากวัสดุอินทรีย์เหลือทิ้งได้หลายชนิด และตั้งใจใช้กับงานเกษตรและสิ่งแวดล้อม ไม่แน่ใจ: ผมไม่มีข้อมูลว่าถ่านไม้ที่ขายในไทยมี pH หรือสิ่งเจือปนแค่ไหน ถ้าจะใช้ควรวัด pH ก่อน

แหล่งที่มา: Baschieri et al. (2023) – Frequently Asked Questions About Biochar Applied to Soil (CSU Extension, PDF)

Q2: ควรใส่ biochar ในกระถางเท่าไร?

CSU ระบุว่าในภาชนะปลูก 5–25% โดยปริมาตรยังให้ต้นไม้เติบโตได้ดี และงาน HortScience พบว่าใช้แทนเพอร์ไลต์ได้ถึง 30% โดยปริมาตรในวัสดุปลูกพีทโดยไม่เห็นผลเสีย ทั้งนี้ biochar ในงานนั้นมี pH ราว 9.0 และทีมวิจัยต้องปรับปูนเพื่อให้ได้ pH เป้าหมาย

แหล่งที่มา: Baschieri et al. (2023) – Frequently Asked Questions About Biochar Applied to Soil (CSU Extension, PDF) · Veazie et al. (2023), HortScience

Q3: ต้อง charge biochar ก่อนใช้ไหม?

CSU บอกว่าควรผสม biochar กับวัสดุที่มีธาตุอาหารสูงก่อนใช้ เพราะถ้าไม่ผสมก่อนจะเสี่ยงที่ biochar ดึงธาตุอาหารไว้ ส่วน University of Arizona แนะนำให้พักส่วนผสม biochar กับคอมโพสต์ไว้ในสภาพชื้นหลายสัปดาห์ก่อนใช้

แหล่งที่มา: Baschieri et al. (2023) – Frequently Asked Questions About Biochar Applied to Soil (CSU Extension, PDF) · Artiola & Wardell (2017) – UA Extension (PDF)

Q4: ควรเติมจุลินทรีย์ช่วงไหน?

ในงานของ McGill การเติม PGPR ช่วงทำใบสัมพันธ์กับน้ำหนักดอกแห้ง THC และ CBD ที่เพิ่มขึ้น ส่วนการเติมช่วงทำดอกไม่มีผลต่อ THC และ CBD แต่สัมพันธ์กับเทอร์ปีนที่เพิ่มขึ้นในสองสายพันธุ์แบคทีเรีย ผู้วิจัยอธิบายว่าการเติมตั้งแต่ช่วงแรกช่วยวางฐานการเติบโตให้ช่วงต่อไป ไม่แน่ใจ: นี่คือผลจากการทดลองเดียวในห้องควบคุมสภาพ

แหล่งที่มา: Lyu et al. (2023) (PMC)

Q5: ทำไมผลในงานวิจัยกับผลในสวนจริงอาจไม่เหมือนกัน?

งานขอนแก่นใช้ดินฆ่าเชื้อที่มีฟอสฟอรัสต่ำ งานประเมินหัวเชื้อเชิงพาณิชย์พบว่าในดินที่ไม่ได้ฆ่าเชื้อ การใส่หัวเชื้อแทบไม่เพิ่มการเข้าอาศัยราก และงานของ McGill ระบุว่า PGPR มักเข้าอาศัยรากในแปลงจริงได้ยากกว่าในห้องแล็บ

แหล่งที่มา: Seemakram et al. (2022) (PMC) · Salomon et al. (2022), Applied Soil Ecology · Lyu et al. (2023) (PMC)

คำถามที่ยังเปิดอยู่

ย้อนกลับไปที่คำขอสองข้อของราก ข้อมูลทั้งหมดชี้ไปทางเดียวกันอย่างน่าแปลก ราไมคอร์ไรซาในงานขอนแก่นได้ผลชัดในดินที่ ขาดฟอสฟอรัส biochar ร่วมกับแบคทีเรียในงานปี 2026 ได้ผลในดินที่ เค็ม หญ้าในงานของ Arizona ได้ประโยชน์จาก biochar ตอน ขาดน้ำ ผู้วิจัยเองบอกว่า AMF น่าจะมีประโยชน์ที่สุดเมื่อทรัพยากร มีจำกัด ส่วน CSU บอกว่าดินที่ อุดมอยู่แล้ว มักไม่ตอบสนองต่อ biochar อย่างเห็นได้ชัด และงานที่ให้ปุ๋ยเต็มที่อย่างงาน HortScience ก็ได้ผล "เท่าเดิม"

แหล่งที่มา: Seemakram et al. (2022) (PMC) · Shekari et al. (2026), Plant Science · Artiola & Wardell (2017) – UA Extension (PDF) · Baschieri et al. (2023) – Frequently Asked Questions About Biochar Applied to Soil (CSU Extension, PDF) · Veazie et al. (2023), HortScience

แล้ว Super soil ที่บ่มดิน (cook) จนธาตุอาหารเต็มที่ จะยังมีงานเหลือให้ biochar และจุลินทรีย์ทำอีกไหม? ขอเดา: ผมสงสัยว่าประโยชน์ของตัวช่วยเหล่านี้อาจเห็นชัดที่สุดตอนต้นไม้เจอข้อจำกัด และเห็นน้อยลงเมื่อดินดีอยู่แล้ว แต่ผมยังไม่เจองานที่ทดสอบเรื่องนี้ในดินอินทรีย์สูตรเข้มข้นโดยตรง คุณคิดว่าอย่างไรครับ ตัวช่วยที่ดีที่สุดคือตัวที่เพิ่มของดี หรือตัวที่ช่วยตอนขาด?

แหล่งอ้างอิง

1. Veazie, P., Balance, M. S., Whipker, B. E., & Jeong, K. Y. (2023). Comparison of Peat–Perlite-based and Peat–Biochar-based Substrates with Varying Rates of Calcium Silicate on Growth and Cannabinoid Production of Cannabis sativa 'BaOx'. HortScience, 58(10), 1250–1256. DOI: 10.21273/HORTSCI17324-23. https://journals.ashs.org/view/journals/hortsci/58/10/article-p1250.xml

2. Seemakram, W., Paluka, J., Suebrasri, T., Lapjit, C., Kanokmedhakul, S., Kuyper, T. W., Ekprasert, J., & Boonlue, S. (2022). Enhancement of growth and cannabinoids content of hemp (Cannabis sativa) using arbuscular mycorrhizal fungi. Frontiers in Plant Science, 13, 845794. DOI: 10.3389/fpls.2022.845794. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9360772/

3. Qadir, S. A., Shareef, O. H., Mohammed, O. A., Kamal, R. Y., & Hamarashid, S. H. (2025). Regulation of cannabinoid biosynthetic pathways in Cannabis sativa by arbuscular mycorrhizal fungi: a molecular and phytochemical perspective. Crop and Pasture Science, 76(12). DOI: 10.1071/CP25081. (อ่านเฉพาะบทคัดย่อ) https://complete.bioone.org/journals/crop-and-pasture-science/volume-76/issue-12/CP25081/Regulation-of-cannabinoid-biosynthetic-pathways-in-Cannabis-sativa-by-arbuscular/10.1071/CP25081.short

4. Lyu, D., Backer, R., Berrué, F., Martinez-Farina, C., Hui, J. P. M., & Smith, D. L. (2023). Plant Growth-Promoting Rhizobacteria (PGPR) with Microbial Growth Broth Improve Biomass and Secondary Metabolite Accumulation of Cannabis sativa L. Journal of Agricultural and Food Chemistry, 71(19), 7268–7277. DOI: 10.1021/acs.jafc.2c06961. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10197126/

5. Lyu, D., Backer, R., Robinson, W. G., & Smith, D. L. (2019). Plant Growth-Promoting Rhizobacteria for Cannabis Production: Yield, Cannabinoid Profile and Disease Resistance. Frontiers in Microbiology, 10, 1761. DOI: 10.3389/fmicb.2019.01761. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6698789/

6. Shekari, A., Ghanbari Jahromi, M., Ghotbi-Ravandi, A. A., Abdossi, V., & Torkashvand, A. M. (2026). Phosphorus-solubilizing bacteria and phosphorus-enriched biochar enhance growth, cannabinoid content, and essential oil yield in salt-stressed hemp (Cannabis sativa L.). Plant Science. DOI: 10.1016/j.plantsci.2026.113208. (อ่านเฉพาะบทคัดย่อ) https://doi.org/10.1016/j.plantsci.2026.113208

7. Salomon, M. J., Demarmels, R., Watts-Williams, S. J., McLaughlin, M. J., Kafle, A., Ketelsen, C., Soupir, A., Bücking, H., Cavagnaro, T. R., & van der Heijden, M. G. A. (2022). Global evaluation of commercial arbuscular mycorrhizal inoculants under greenhouse and field conditions. Applied Soil Ecology, 169, 104225. DOI: 10.1016/j.apsoil.2021.104225. https://researchnow.flinders.edu.au/en/publications/global-evaluation-of-commercial-arbuscular-mycorrhizal-inoculants/

8. Baschieri, R., Aller, D., Seman-Varner, R., Trippe, K., Moebius-Clune, B., & Miles, T. (2023). Frequently Asked Questions About Biochar Applied to Soil. เผยแพร่ผ่าน Colorado State University Extension. https://www.extension.colostate.edu/wp-content/uploads/2024/01/biochar-FAQ-1.pdf

9. Artiola, J. F., & Wardell, L. (2017). Guide to Making and Using Biochar for Gardens in Southern Arizona (AZ1752). The University of Arizona Cooperative Extension. https://extension.arizona.edu/sites/default/files/pubs/az1752-2017.pdf

10. Yu, P., & Gu, M. Biochar Basics 4: Biochar Properties and Making the Right Biochar Mix (C 1292-04). University of Georgia Cooperative Extension. https://fieldreport.caes.uga.edu/wp-content/uploads/2025/08/C-1292-04_1.pdf

หมายเหตุเพื่อการศึกษา: บทความนี้จัดทำเพื่อการศึกษาและให้ข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับดิน วัสดุปลูก และงานวิจัยด้านพืชเท่านั้น เนื้อหาอ้างอิงจากแหล่งที่ระบุไว้ ณ วันที่เขียน (17 ตุลาคม 2569) และอาจเปลี่ยนแปลงได้เมื่อมีงานวิจัยใหม่